తిరుపతి అనే పేరు వినగానే మొదట గుర్తుకు వచ్చేది శ్రీవారి దర్శనం. అయితే తిరుపతి పరిసరాల సహజ సంపదను పరిశీలిస్తే ఈ ప్రాంతం ఒక పర్యావరణ పర్యాటక వలయం గా ఎదగడానికి అరుదైన అవకాశాలు కలిగి ఉందని తెలుస్తుంది. తలకోన జలపాతం, మామండూరు అటవీ మార్గాలు, కైలాసకోన, పులికాట్ సరస్సు, నేలపట్టు పక్షుల అభయారణ్యం, కల్యాణి జలాశయం, శేషాచలం కొండలు, శ్రీ వేంకటేశ్వర జంతుప్రదర్శనశాల - ఇవన్నీ వేర్వేరు అనుభవాలను అందించే సహజ ఆస్తులు.
తలకోన తిరుపతి నుంచి సుమారు 40 కిలోమీటర్ల దూరంలో ఉండి, ఎత్తైన జలపాతం మరియు అటవీ వాతావరణంతో ప్రత్యేక ఆకర్షణగా నిలుస్తోంది. మామండూరు అటవీ ప్రాంతం ట్రెక్కింగ్కు అనువైన మార్గాలతో పాటు శేషాచలం జీవ వైవిధ్యాన్ని అనుభవించే అవకాశాన్ని ఇస్తుంది. పులికాట్, నేలపట్టు ప్రాంతాలు పక్షి వీక్షణకు అనుకూలం. తిరుపతిలోని శ్రీ వేంకటేశ్వర జంతుప్రదర్శనశాల విస్తారమైన అటవీ నేపథ్యంతో ప్రకృతి విద్యకు ఉపయోగపడగలదు. వీటిని ఒక్కొక్క గమ్యస్థానంగా కాకుండా ఒక సమగ్ర ప్రకృతి పర్యాటక వలయంగా చూడాలి.
అయితే ఎకో-టూరిజం అంటే ఎక్కువ మంది పర్యాటకులను అడవుల్లోకి తీసుకెళ్లడం కాదు. ప్రతి ప్రాంతానికి వాహక సామర్థ్యం నిర్ణయించడం, రోజువారీ ప్రవేశాలపై పరిమితి, ఆన్లైన్ అనుమతి, శిక్షణ పొందిన స్థానిక గైడ్లు, గుర్తించబడిన ట్రెక్కింగ్ మార్గాలు, అత్యవసర స్పందన వ్యవస్థ, ప్లాస్టిక్ నియంత్రణ, శౌచాలయాలు, తాగునీరు, వ్యర్థాల తిరిగి సేకరణ వంటి మౌలిక ప్రమాణాలు అవసరం.
ఇది స్థానిక ఉపాధికి కూడా అవకాశమవుతుంది. అడవి అంచు గ్రామాల యువతకు నేచర్ గైడ్ శిక్షణ, మహిళా స్వయం సహాయక సంఘాలకు స్థానిక ఆహారం, పర్యావరణ అనుకూల ఉత్పత్తులు, చేతివృత్తుల విక్రయం, నియంత్రిత హోమ్-స్టేలు, సైకిల్ అద్దె, పక్షి వీక్షణ పరికరాల సేవలు వంటి సూక్ష్మ వ్యాపారాలు ఏర్పడవచ్చు. పర్యాటక ఆదాయంలో కొంత శాతం స్థానిక సంరక్షణ నిధికి వెళ్లే విధానం అమలు చేస్తే పర్యాటకం మరియు ప్రకృతి పరిరక్షణ పరస్పర విరుద్ధాలు కాకుండా భాగస్వాములవుతాయి.
తిరుమల కొండల్లో పచ్చదనం అధికంగా ఉండటం, అటవీ సంరక్షణపై ఇప్పటికే ఉన్న సంస్థాగత అనుభవం తిరుపతికి అదనపు బలం. ఎలక్ట్రిక్ బస్సులు, చిన్న విద్యుత్ వాహనాలు, పార్క్-అండ్-రైడ్ కేంద్రాలు, పర్యావరణ వివరణ కేంద్రాలు, నీటి పునర్వినియోగం, సౌరశక్తి ఆధారిత చిన్న సదుపాయాలు ఎకో-టూరిజం మార్గాల్లో ఉపయోగించవచ్చు.
ప్రభుత్వం, అటవీ శాఖ, పర్యాటక శాఖ, టీటీడీ, స్థానిక సంస్థలు, విశ్వవిద్యాలయాలు కలిసి ఒక “తిరుపతి ప్రకృతి పర్యాటక మాస్టర్ ప్లాన్” రూపొందించాలి. ఏ ప్రాంతాన్ని ఎంతవరకు పర్యాటకానికి తెరవాలి? ఎక్కడ సీజనల్ మూసివేత అవసరం? ఏ గ్రామానికి ఏ ఉపాధి అవకాశం ఇవ్వాలి? వన్యప్రాణి కదలికలకు ఇబ్బంది కలగకుండా రవాణా ఎలా ఉండాలి? అనే ప్రశ్నలకు ముందుగానే సమాధానాలు ఉండాలి.
తిరుపతి భవిష్యత్తు పర్యాటకం కేవలం ఎక్కువ సందర్శకుల సంఖ్యలో లేదు. ప్రకృతిని నాశనం చేయకుండా ఎక్కువ విలువ సృష్టించడంలో ఉంది. ఆధ్యాత్మిక పర్యాటకానికి సహజ పర్యాటకాన్ని జతచేస్తే ఒకరోజు యాత్రను రెండు లేదా మూడు రోజుల అనుభవంగా మార్చవచ్చు. అదే సమయంలో స్థానికులకు ఉపాధి, గ్రామీణ ఆర్థిక వ్యవస్థకు ఆదాయం, పర్యావరణానికి సంరక్షణ లభించేలా చేస్తేనే అది నిజమైన ఎకో-టూరిజం అవుతుంది.